W tym Bloku przystępujemy do analizy procesu uruchomienia nowego biznesu – jego wstępnego etapu, czyli identyfikacji i selekcji pomysłów biznesowych. Wprowadzone też zostanie pierwsze narzędzie – Ewaluator pomysłów biznesowych. W tym bloku omówimy także kolejne narzędzie - Wstępną  koncepcję biznesu mimo, że zostanie ona przedstawiona studentom w dalszej części zajęć.

Poszukiwanie atrakcyjnych pomysłów biznesowych

W dyskusji w pierwszej części zajęć chodzi o wyjaśnienie podstawowych nieporozumień, jakie towarzyszą poszukiwaniu atrakcyjnych pomysłów biznesowych. Pozytywne przesłanie polega na wykazaniu, że miejsce w biznesie znajdą także ci, którzy na starcie nie mają jakiegoś przełomowego pomysłu, ale są zdecydowani podjąć systematyczne poszukiwania. Ważne jest też by przestrzec przed zbytnim utożsamianiem się z jednym, pozornie wyjątkowo atrakcyjnym pomysłem (tzw. Syndrom JWP – jednego wspaniałego pomysłu – patrz Prezentacja).

Jeśli chodzi o systematyczne poszukiwania bardzo wdzięczne możliwości daje tzw. Mapa użyteczności produktu dla nabywcy (patrz s. 85-87 podręcznika). Trzeba tylko przygotować przykład jakiegoś rynku, branży bliskiej studentom określonego profilu i zaprosić ich do wspólnego identyfikowania „klatek” macierzy już zagospodarowanych przez funkcjonujących dostawców i możliwych do zagospodarowania klatek „pustych” a potencjalnie pożądanych przez klientów. Stąd już krok od pytania: co to może być co zaspokoi nowe obszary użyteczności? Format Mapy użyteczności w wersji elektronicznej dostępny w materiałach dla studentów pozwala na jej analizę na konkretnych przykładach „na żywo” w trakcie zajęć.

Ewaluator pomysłów biznesowych

Podstawowym narzędziem wprowadzanym w tym Bloku będzie Ewaluator pomysłów biznesowych. Chcę uprzedzić na wstępie zarzuty dotyczące nadmiernego uproszczenia. Jest to zabieg celowy. To bardzo wstępny etap identyfikacji pomysłów, gdzie chodzi o to by parametry pomysłu rzucić na jedną kartkę papieru. Co do sposobu wypełniania należy w pierwszej kolejności odesłać studentów do przykładów zamieszczonych w Studium przypadku na końcu podręcznika. Poniżej chcę zwrócić uwagę na najważniejsze kwestie i typowe błędy związane z wypełnianiem Ewaluatora.

• W części opisowej należy zwracać uwagę na dokładność opisu. Informacje dotyczące poszczególnych parametrów pomysłu powinny być ścisłe a przy braku danych powinno to być wprost odnotowane zamiast ogólnikowych sformułowań
• W części finansowej warto zwrócić uwagę na pewien zabieg polegający na ustaleniu poziomu kosztów jako wartości pochodnej od założonej marży zysku (operacyjnej). Zakłada się bowiem, że na tym etapie nie ma jeszcze możliwości skalkulowania kosztów, można natomiast szacować poziom marży zysku.
• Trzeba zwrócić studentom uwagę, że wypełniają tylko pola wypełnione na biało. Pozostałe wyliczają się same.
• Uproszczony charakter Ewaluatora powoduje, że w sekcji sprzedaży mamy tylko jeden produkt i jedną cenę. Ponieważ sprzedaż może dotyczyć kilku produktów dodatkowy pomocniczy arkusz służy do analizy sprzedaży w formie nieco rozbudowanej a następnie wprowadzenia do głównego arkusza „uśrednionej” liczby produktów i ceny.
• Typowym błędem jest wprowadzanie kosztów i przychodów już w Roku 0. Tego nie wolno robić. W Roku 0 mogą być uwzględnione tylko nakłady, ewentualnie kontynuowane w następnych latach. Błąd ten nie pozwala na prawidłowe wyliczenie NPV i IRR, o których mowa niżej.

Ewaluator, w oparciu o wprowadzone dane, wylicza podstawowe parametry oceny efektywności finansowej przedsięwzięcia – NPV (Net Present Value) oraz IRR (Internal Rate of Return). Stąd konieczne staje się wyjaśnienie tych pojęć i szerzej pojęcia wartości pieniądza w czasie, jednakże w wersji zdroworozsądkowej, możliwej do przyswojenia bez studiów w zakresie analizy finansowej. Taką (niewątpliwie odważną) próbą jest wyjaśnienie NPV i IRR na dwóch przykładach, zamieszczonych w materiałach dla studentów (zakładka Testy) oraz w Prezentacji. Dodatkowy arkusz Excel umożliwiający analizę różnych wariantów dostępny jest w zakładce Narzędzia w materiałach dla studentów. Chcę zaznaczyć, że przykłady te z powodzeniem stosowałem dla dużej grupy studentów nieekonomistów.

Na zakończenie tego Bloku studenci otrzymują zadanie wypełnienia Ewaluatora możliwie dużą liczbą wartościowych pomysłów, przesłania Ewaluatora wykładowcy oraz zaprezentowania wyników na zajęciach, których data jest ściśle określona.  Dla realizacji tego zadania studenci powinni podzielić się na grupy i wybrać liderów (koordynatorów). Można wskazać na wiele zalet grupowej pracy z Ewaluatorem, a przede wszystkim, że wyzwala ona efekt grupowej kreatywności. Nie wyklucza to indywidualnej inicjatywy, ponieważ poszczególne pomysły mogą być autorstwa pojedynczych studentów. Zaleca się jednak by grupy nie były większe niż 5 osób. Jeśli są indywidualiści a tacy najczęściej obawiają się, że ktoś podpatrzy ich wspaniały pomysł to trzeba, rzecz jasna, uszanować ich wybór pracy indywidualnej.

Studenci powinni mieć minimum 2 tygodnie na opracowanie pomysłów z wykorzystaniem Ewaluatora. Przed wyznaczonymi z góry zajęciami studenci przesyłają Ewaluatory elektronicznie do prowadzącego a na zajęciach następuje prezentacja. Sama prezentacja wyników pracy z Ewaluatorem powinna być dobrze zaplanowana by dać szansę wypowiedzenia się reprezentantom wszystkich grup. Indywidualne prezentacje powinny przebiegać według jednolitego schematu:

• jakie pomysły były analizowane przez grupę (czego dotyczyły)?
• które z nich mają największy potencjał realizacyjny i dlaczego?

Na prezentację trzeba przeznaczyć minimum 2 godziny.

Wstępna koncepcja biznesu (WKB)

Na zakonczenie prezentacji pomysłów wykładowca powinien wprowadzić pojęcie wstępnej koncepcji biznesu (WKB) i stosowne narzędzie elektroniczne dostępne w materiałach dla studentów w tym Bloku. Generalnie wstępna koncepcja biznesu jest tylko trochę bardziej rozbudowanym dokumentem w porównaniu do arkusza pomysłu w Ewaluatorze. Instrukcje wypełniania znajduje się w pliku Excel WKB. Poniżej chcę zwrócić uwagę na najważniejsze kwestie:

a) część opisowa

To powinien być syntetyczny lecz precyzyjny opis przedsięwzięcia na kilku stronach, nie więcej niż 6 000 znaków (licznik znaków znajduje się na poczatku arkusza części opisowej). Dla przykładu opis projektu WKB Projmet w Studium przypadku AGAR z podręcznika ma objętość 5400 znaków. Trzeba uczulić studentów by w opisie zawierali stwierdzenia, co do których mają dostateczne informacje a w przypadku braku takowych pozostawiali niewypełnione pola.

b) część finansowa

W porównaniu do arkusza pomysłu w Ewaluatorze rozbudowana została sekcja dotycząca analizy przepływów pieniężnych i zapotrzebowania na kapitał obrotowy. Ma to ścisły związek z analizowaną w Bloku 5 sytuacją nowych przedsięwzięć biznesowych w fazie rozruchu (brak środków finansowych, niemożność uzyskania kredytu bankowego, ryzyko bankructwa w pierwszym okresie po starcie, mimo korzystnych rokowań co do rentowności przedsięwzięcia).

Z zasady poszczególne zespoły powinny opracować WKB dla 1-2 pomysłów. Podobnie jak w przypadku Ewaluatora mogą to być zarówno prace grupowe, jak i indywidualne. Prace powinny być przesłane w wersji elektronicznej przed ostatnimi zajęciami i służyć jako podstawa do zaliczenia. Jeśli chodzi o sposób oceny to generalnie  staram się nie oceniać jakości samych pomysłów a tylko jakość opracowania, identyfikując kluczowe braki w części opisowej i finansowej. Ponieważ w przypadku WKB istotne znaczenie ma prawidłowe zaplanowanie zapotrzebowania na kapitał obrotowy i źródeł jego sfinansowania, należy zwracać uwagę by stan gotówki narastająco był w każdym roku nieujemny. Jest to wyraźnie zaznaczone w instrukcji, jednak tu najczęściej popełniane są błędy przez studentów.